ਸੁਣੋ, ਤਾਰਕਾ! ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥ ਹਥਿਆਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਡਰ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਲੈ; ਬੱਚਾ ਸੱਪ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਵਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁਭਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜੇਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੱਚਾ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ। ਪਰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੁਟ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਕਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਉਸ ਗਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੂੰਜਦੀ ਗਦਾ ਤਾਰਕਾ ਵਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਸ ਗਦੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਤਾਰਕਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਤਾਰਕਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਜੇਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਨਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।" ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਆਗੂਪਣ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾ ਦੇ ਸਕੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਆਈ। ਦੇਵਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੁਰ-ਚੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਟੱਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਰਾਖਸ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ, ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਹੌਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹਨ, ਮੋਰ, ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ—ਛੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਡਾਨਨ ਨੇ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੜੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਲਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਸੇਨ ਨੇ ਤਾਰਕਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, "ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ! ਖੜਾ ਹੋ, ਖੜਾ ਹੋ! ਯਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਰਾਖਸੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਲਾ ਦਿਤੀ ਦੇਤੀ। ਉਹ ਭਾਲਾ, ਕੁਮਾਰਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਕੜੇ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਢ ਗਿਆ—ਜੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਕੁਟ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਖੁਲ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਕਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਇਆ—ਨਾਹਿ ਨਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਦੇਵਤੇ, ਛੇ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਣਮੁਖਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਪਰਤੀਤ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਣਮੁਖਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਧਨ-ਧਾਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੁਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਵਧ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ, ਜੋ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।" ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਮੌਨ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਯਮੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਖੁਦ ਸਵੈੰਭੂ ਭਗਵਾਨ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੰਸ ਜੋਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਆਏ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਆਏ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰੇ, ਸਮੇਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਜੀਵ, ਸਭ ਆਏ। ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਨਾਗ, ਨਾ ਰਾਖਸ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ ਮਾਰ ਸਕਣ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਣ। ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤਰ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਦਰਖ਼ਤ, ਸੁੱਕੀ ਜਾਂ ਗਿੱਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਵਰ ਮੰਗੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ।