ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਮੁਕਟ ਹੈ, ਜੋ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਸਹਿਣਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਉਸਦੀ ਵੀ ਜੈ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਗਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਯ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭੱਜਣੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਾਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਅਸਪਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਤਦ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਚੱਲੋ, ਦੌੜੋ, ਇਸਨੂੰ ਫੜੋ! ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ!” ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕੋਈ ਖੇਡ ਹੋਵੇ? ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ?” ਤਾਰਕਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰਾ ਬਚਪਨ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ।” ਪਰ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤਾਰਕਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੁਣ ਤਾਰਕਾ, ਇੱਥੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਾਪ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ ਵੇਖਣ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿੱਤ ਹਾਂ। ਮੰਤਰ ਚਾਹੇ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੈਤਿਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ। ਪਰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ, ਪਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਲਟ ਕੇ ਗੂੰਜਦੀ ਗਦਾ ਤਾਰਕਾ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਸ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਤਾਰਕਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜਿੱਤ ਤੇ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, “ਪੱਕਾ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।” ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਸਰਹੀਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਰਿਹਾ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਸਨ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਇਕ ਯੱਗ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤੇ ਵੱਡੀ ਮੂਸੀਬਤ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟੀ-ਟੁੱਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਅਟੱਲ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਭੱਜੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਏ, ਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਮੋਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ... ਜੰਗ ਵਿਚ ਛੇ-ਮੁਖੀ (ਸ਼ਡਾਨਨ) ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਲਾ ਚੁੱਕੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਂਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਸੇਨਾ ਨੇ ਤਾਰਕਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਖੜਾ ਰਹਿ, ਖੜਾ ਰਹਿ, ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਿਆ! ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ!” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੈਤਿਆ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਭਾਲਾ ਦਿਤੀ, ਜੋ ਕੁਮਾਰਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ, ਕੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਜਰ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਮੁਕਟ ਤੇ ਪੱਗ ਉੱਡ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਇਹ ਦੈਤਿਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤੇ ਛੇ-ਮੁਖਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਅਸਧਾਰਣ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਛੇ-ਮੁਖਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਡਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ, ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦਾ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।