ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਰਜਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਦੋ ਦੇਵਤਾ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ-ਨਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗ-ਰਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, spontaneous speech ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਨ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤੀਹ ਜਾਂ ਹੋਰ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਤਸ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਨ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋ ਕੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਿਲ-ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪੌਦੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਸਿਖਾਇਆ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਕਪੜੇ, ਗਹਨੇ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਤੇਰੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।' 'ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੁਆਰਾ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ, ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ।' 'ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਦਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦੁਲਭ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੜੀਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੀਤੀ ਕਰਤਿਕ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤ ਕਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਧਨਵੰਤ ਅਤੇ ਪੁਣਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਾਪ ਡਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?' ਜੋ ਭਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਰਜਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀਆਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪృਥੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਉਰਜਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਤੁਲਸੀ ਪੌਦੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਇੰਦਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਸਨ।" "ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ?' ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।" "ਫਿਰ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰ-ਧਾਰੀ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ।'" "'ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੱਜਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਚਾਵੇਗਾ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ?' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ।" "ਇਸ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਜਰ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।" "ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।" "ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਸ਼ਰਵ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'" "'ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'" "'ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਰਜਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤੀ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।