ਇਹ ਕਥਾ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ-ਖੰਡ ਵਿਚ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਵਿਚ ਸੰਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉੱਚਾ ਵਰਤ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਿਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਵਰਤ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦਾਨ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਤਪ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਨ ਸਦਾ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ 'ਕਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ' ਵਿਚ, 'ਸ਼ੰਖਾਸੁਰ ਵਧ ਉਧਾਰ' ਨਾਮਕ ਨਵੇਂ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਉਰਜਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਚੌਕਟਾਂ, ਅਤੇ ਯਕ-ਪੁੱਛਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਦਰਬਾਨ, ਪੁਣਯਸ਼ੀਲ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਜਯਾ, ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜੇ ਜਾਣ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਰੱਖਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਪਰ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਇੱਕ ਢੱਕਿਆ ਘੜਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮੰਡਪ ਵਿਚ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਚੱਕਰਵਾਤੀ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਗੋਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ; ਉਸ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਰਖਣਾ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਾਗਰਣ ਵਿਚ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤਯ, ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਰਾਤ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਤੇ ਸਵੈ-ਭਾਵ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਦਿਨ ਦਾ ਫਲ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਤੀਹ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ, ਜਾਂ ਜਿੰਨੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਿਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਤੇ ਮਤਸਯ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਜਾਂ ਪਾਠ ਇਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ-ਚਾਵਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋ ਚਮਚਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਲ-ਖੀਰ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪੌਦੇ ਦੀ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਇਕ ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਵਸਤ੍ਰ, ਆਭੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪੂਜ ਕੇ, ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; "ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।" "ਜੋ ਪਾਪ ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਵਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਸਥਿਰ ਰਹੇ।" "ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਅਤਿ-ਦੁਰਲਭ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਪੂਜਾ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਇਹ ਕਰਤਿਕ ਜਾਂ ਤਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਤਿਕ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ, ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਤ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਭਗਤ ਕਰਤਿਕ ਵਿਚ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨਵੰਤ ਤੇ ਪੂਰਨ ਫਲ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦੇਹ ਵਿਚ ਰਹੇ ਪਾਪ ਡਰ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?" ਜੋ ਭਗਤ ਇਹ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਧਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ, 'ਵਰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਧੀ' ਨਾਮਕ ਪਚਾਨਵੇਂ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਕਰਿਸ਼ਣ-ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਥੁ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਰਵਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।