ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਤਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਜਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪਤੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਝਲਣ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੰਕੜੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਛੋਣੇ ‘ਤੇ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਫਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਕੰਧਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨੀ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਛੋਣਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਝੰਕਾਰਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਡ-ਮਸਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੀ ਛਤਰੀ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉਸਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾਧਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਚੰਨਣ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਥਿਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਗਿਰਿਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਸੀ, ਰਾਤ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ‘ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕ ਕਿਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਚਿੱਟਾ ਸੱਪ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਚੰਦਨ ਲਪੇਟਿਆ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ, ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ‘ਚ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ‘ਚ ਇਹ ਖ਼ਾਮੀ ਆ ਗਈ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲਣ ‘ਤੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਭੰਵੇਂ ਚੜਾ ਕੇ, ਪਿਨਾਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਮੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੀ ਖੋਜੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਖ਼ੀਰ ਉੱਤੇ ਤਾਣਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾਧਾਰੀ। ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਵੰਕੜੀ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਹੇ ਜਟਾਧਾਰੀ; ਦੁਨੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ੀਲਾ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਭਾਗਾ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਚੁਰਾ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਆਦਿਤਿਆ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੂੰ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ 'ਕਾਲੀ' ਆਖ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਣਾ ਮਾਰਦਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪ ਮਹਾਕਾਲ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਦਕਿ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਵਲੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਮਿਲੀ, ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਨੀਚ ਖਪਰੀਧਾਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਮਿਲੀ।" ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਟੂ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਹਰਾ, ਜਿਸਦੀ ਮੱਥੇ ਦੀ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਪਹਾਸੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਮਜ਼ਾਕ-ਮਜ਼ਾਕ ‘ਚ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਮਜ਼ਾਕੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਹਾਸ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਪਹਾਸਿਤ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਖੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਚਲ ਪਈ। ਜਦਕਿ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਵਰਗੀ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੰਕੜੀ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਨਾਉਣ ਔਖੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿਮ-ਪਹਾੜ ਵਲੋਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਵਾਲੀ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦਿਆਂ, ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸ਼ਾਇਦ, ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ: ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁ-ਜੁਬਾਨੀ, ਰਾਖ ਤੋਂ ਚਿਕਣਾਪਨ, ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਘਾਟ। ਚੰਦ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਮੈਲ, ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਔਖੀ, ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਤਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਿਡਰ ਹੈਂ; ਨੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਾਜ ਰਹਿਤ ਹੈਂ; ਖਪਰੀਆਂ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਇਆ ਰਹਿਤ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਜਦ ਦੇਵੀ ਚਲੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਕਲੋਲਾ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ। "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?"—ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ, ਵਿਰਕਾ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਰੋਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਵੀ ਦਿਉ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਸੁਣ: ਮੈਨੂੰ ਹਰੀ ਵਲੋਂ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ 'ਗੌਰੀ' ਸਥਿਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਮਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਗਿਰਿਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਵਾਦ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਵਾਪਰਿਆ।