ਇਕ ਵਾਰੀ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਭਗਵਾਨ, ਉਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਵਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਲਦ ‘ਨੰਦੀ’ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਮਨ ਬੇਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧੀ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਨਾਸਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ‘ਪੁਤ੍ਰਨਾ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪਹਾੜ-ਜਨਨੀ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਧੂੜ-ਭਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਰਗੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਇਆ। ਭਗਵਤੀ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਣਾਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਜਹਨਵੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਆਖਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਗਾਂਗੇਯ’, ਹਾਥੀ-ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ-ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਬਣਾਇਆ; ਸ਼ੁਭ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਸ਼ੋਕ ਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੌਦਾ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਸਹੀ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ, ਦੇ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੁਣ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।” “ਇਹ ਰੁੱਖ-ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ, ਹੇ ਭਗਵਤੀ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੀ। “ਕੋਈ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਣੀ-ਵਿਹੂਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂ ਬਣਵਾਏ, ਤਾਂ ਹਰ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਲਈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ।” “ਇੱਕ ਪੋਖਰ ਦਸ ਕੁਆਂਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕ ਝੀਲ ਦਸ ਪੋਖਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕ ਧੀ ਦਸ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਸ ਧੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ।” “ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ।” ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਗਵਤੀ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾ ਚੁਕਣ ‘ਤੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਪਹਾੜ-ਜਨਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਗਏ; ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹੱਲ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਕਿਨਨਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਉਥੇ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਧੀਆ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਜੋ ਮਨ grasp ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਰਣੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਸਤੰਭ, ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿਰਬਾਨੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਵਿਗਨ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਰ ਕਦੇ ਭੀੜ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਪਦਮਰਾਗਾ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਤੋਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਥ-ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਖੇਡ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚਾਟ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਤੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਖੇਡਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਿਰਦੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹ ਨੇ ਹਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ; ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।” “ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਗਣੇਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਨਾਮ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।” “ਇਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ।” “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੁਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇੰਦਰ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।” “ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਅੰਗ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰੇ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਜਨਾਲੇ ਕੋਲ ਗਈ, ਤੇ ਚੁੰਬਕ-ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕੁਝ ਪਤਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਮੇ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੇ, ਕੁਝ ਮੋਟੇ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਾਘ-ਚਿਹਰੇ, ਹੋਰ ਭੇਡਾਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਲੇ-ਪੀਲੇ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ। ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਕੁਝ ਰੇਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਚਮੜੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਹੋਰ ਨੰਗੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਗਾਂ ਦੇ ਕੰਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ, ਕਈ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਪੇਟ, ਕਈ ਪੈਰ, ਕਈ ਬਾਂਹ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ ਫੜੇ ਹੋਏ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਕਈ ਅਸਤਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ। ਅਜੀਬ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ, ਵੀਣਾ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ?” “ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੋ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬ ਤੇ ਸ਼ੌਰੀਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਭਗਵਤੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਖੇਡ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਘਨ-ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।