ਕਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਦਾ ਵਰੁਣ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ? ਜਿਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ; ਕਸ਼ਯਪ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ। ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਿਸ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਆਦਿ-ਤੱਤ ਦਾ ਅੰਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ? ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਨਾਲ—ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲਪਨ ਆਦਿ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੀ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਚਾਹੀਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਚਾਹੀਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਉਪਜਾਉ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਫਸਲ ਲਈ ਵਿੱਅਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਿਤ ਬੋਲ, ਉਹਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ, ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੰਮ ਸੀ; ਪਰ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ—ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਨਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਉਥੇ, ਹਿਮਾਸ਼ੈਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘੱਟੀ ਨਾਲ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ: ਦੇਵਤਾ ਪਿਨਾਕੀ ਖੁਦ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਹ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲੰਬੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਦਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਾੜ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਮੇਨਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ। ਮੇਨਾ ਨੇ—ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ—ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲੇ: ਜੋ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਨਮ, ਉਮਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ— ਉਸ ਲਈ ਵੀ, ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ, ਧੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਉਹ ਨੰਗਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਇਛਾ ਨਾਲ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਇਛਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਜਵਾਈ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਜਿਹਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਸਮਝੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣ ਪੂਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਤਸੱਲੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਵਾਰੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ; ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਇਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਉਹ ਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਜਿੱਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਕੁਵਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਕੁਵਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਸਿਵਾਏ ਸ਼ਰਵਾ, ਪਿਨਾਕਾ-ਧਾਰੀ; ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ, ਨਿਰਣੈਸ਼ੀਲ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਤਪਸਵੀ ਕੁਵਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਤੇ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਧੀਏ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇਖਣ ਆਏ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ, ਓ ਸੁੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚਮਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਰੰਗਤ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਇਹ ਇੱਛਾ ਸਾਡੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਕੁਵਾਰੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਪੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਭੌਂਰਾਂ, ਤੇ ਮੰਦਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੱਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਸਥਿਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਸੀ; ਝੀਲ ਦੇ ਦਵਾਰ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੰਡਧਾਰੀ ਰਖਵਾਲਾ ਦੇਖਿਆ।