ਇਕ ਵਾਰ, ਪਰਵਤ-ਕਨ੍ਯਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੌਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚ ਆਦਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਪਰਵਤ-ਕਨ੍ਯਾ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਈ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਠਿਨ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕ ਵਿਰਲੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਕ ਹੱਥ, ਜੋ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਵਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ ਕਠਿਨ ਹੋ, ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋ।" "ਸਰਵੋੱਚ ਤੱਤ, ਕਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਣਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਤੇ ਹੁਣ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ।" ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ: "ਪੁਤਰੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਿਆ, ਜੋ ਭੈੰਕਰ ਹੈ, ਰਾਖ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਭਿਖਾਰੀ, ਨੰਗਾ, ਵਿਛਿੱਤ੍ਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਸਥਿਰ ਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਪਾਗਲ ਤੇ ਮਸਤ ਵਰਗਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਭੈੰਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਐਸੇ embodied ਪਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸਥਾਈ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ—" "ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਕਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਭੈੰਕਰ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਰਸਦਾਰ ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ—ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ?" "ਉਹ ਭੈੰਕਰ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੈੰਕਰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।" "ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਕੁਟ ਰਗੜਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚੀਤਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਪਾਕਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰੀ ਵੀ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਵਾਯੂ ਵੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਰਵਣ, ਰਾਜਾ, ਸਭ ਧਨ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?" "ਇਹੀ ਹੈ, ਪੁਤਰੀ: ਸੰਸਾਰਕ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚਾਹੀਦੀ ਵਸਤੂ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰੀਏ, ਮਿਲਣੀ ਕਠਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਪੁਤਰੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਥੇ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਪਰਵਤ-ਕਨ੍ਯਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਲਣ ਕੀ ਹੈ? ਉਲਟ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਕਿੱਥੇ? ਜੋ ਉਲਟ ਅਰਥ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕੌਣ ਲਾਇਆ?" "ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝੋ, ਮੰਦੇ ਲਗਾਵਾਂ ਦੀ ਆਸਕ, ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹੋ; ਪਰ, ਪੱਕਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਤ ਆਦਿ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਅਜਨਮਾ, ਅਪਰਭਾਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਪਾਰ ਹੈ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਛੱਡੋ; ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?" "ਧਰਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਵਰੁਣ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ? ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦਰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ?" "ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ, ਨਾਰਾਯਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ; ਕਸ਼ਯਪ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ।" "ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਕਿਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ? ਫਿਰ, ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ—" "ਉਸ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ, ਪਾਗਲਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਹੀਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਾਹੀਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੁਹਣੀ ਤੇ ਸਜੀ-ਸਜਾਈ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ।