ਜਦੋਂ ਸਤਿਆ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਸਤਿਆ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਤਿਆ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸ਼ੰਖਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਈ। ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੁਕ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਖਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। 'ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੀਨ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਖਾ ਨੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਏ। ਉਹ ਵੇਦ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਯਜੁਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ। ਸ਼ੰਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਕੋਲ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਏ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਵਾਦ-ਵਾਦਯਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਈ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਜਾਗ ਉਠੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੀਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਪਦ, ਅਰਘ, ਆਚਮਨ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇਗਾ।' 'ਸ਼ੰਖਾ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੇਦ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੋਂ, ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਯਜੁਕ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਓ।' 'ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਹੜੇ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ (ਦ੍ਵਿਜ) ਸਵੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ! ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਵਰੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਆਦਿ ਦਿਓ। ਹੇ ਕੁਬੇਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਧਾਓ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' 'ਇਹ ਪਰਮ ਵਰਤ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵਰਤ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦਾਨ, ਤੀਰਥ, ਤਪ, ਯਜਨ ਆਦਿ ਸਦਾ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ 'ਸਤਿਆ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਅਤੇ 'ਸ਼ੰਖਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਉਤਥਾਨ ਕਥਾ' ਚੈਪਟਰ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਸਮਾਪਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਸਮਾਪਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੁਭ ਸ਼ਾਮਿਆਨਾ ਬਣਾਓ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੌਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਯਕਪੁੱਛਾਂ ਦੀਆਂ ਝਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਓ। ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਚਾਰ ਚੌਕਿਦਾਰ (ਪੁਣਯਸ਼ੀਲ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ) ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜੋ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਰੱਖਾਵਟ ਵਾਲਾ ਰੱਖਾ ਖਿੱਚੋ। ਉਪਰ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਰੱਖੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਸਤਿਆ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।