ਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇਹ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।” ਰਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਲਈ ਤੈਥੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਹੀ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰਮ ਤਪਸਵੀ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਦਇਆਲੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸ਼ੀਸ਼ ਵਾਲੇ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਧੁੰਝ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਰਤੀ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਕਸ ਧਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੇਰਾ ਕਾਮਦੇਵ ਮੁੜ ਪਰਤ ਆਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਨੰਗਾ (ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਰਤੀ ਨੇ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਤੀ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੋਹਣੇ ਸਥਾਨ ਵਿਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਰੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੁਕ ਗਈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਹਿਨਾਏ, ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਤਾਜ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸੁਤ ਵਾਲੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾਏ। ਦੋ ਸੰਗਤਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਮਨ ਚ ਰਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਬਾਗਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਣਮਾਪੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਉਹਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹਦੀ ਰੋਣ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ?” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੋਭਾ!” ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੀ, ਡੂੰਘੀ ਹਾਏ ਭਰਦੀ, ਰਤੀ ਆਖਦੀ, “ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ! ਮੈਂ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ। ਇੱਥੇ, ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਖੋਲੀ ਅਤੇ...” “ਅੱਖ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਕਾਮਦੇਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।’” “ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇਗਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਪਾਵੇਗਾ—even ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੀ। ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ, ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੰਭਾਲਾਂਗੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ-ਪੁੱਤਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲ ਮੋੜਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ, ਜਿਹੜਾ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੱਜਾਵਾਨ ਧੀ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ: “ਮੇਰੇ ਇਸ ਅਭਾਗੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਐਸੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਪਾਏ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਿਰਰਥਕ ਹਨ। ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ।” ਹਿਮਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰੁੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਧੀਏ, ਤੇਰਾ ਨਾਜੁਕ ਸਰੀਰ ਐਸੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉੱਤੇ ਤੋਂ, ਜੋ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਪ ਕਰੇਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧੀਏ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਸੋਚਾਂਗਾ।” ਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: “ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਹੇ ਧੀਏ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਉਮਾ’ ਆਖ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਹੁਣ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਿੱਧੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਵਿਨੀਤ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਣਿਜ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਚੋਟੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ੀਨੀ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਹੰਸ, ਜਲ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ। ਵਿਅਕਤ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ, ਮਹਾਂ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੜਿਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਕ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਮੂੰਜ ਦੀ ਕੰਧੀ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਫਿੱਕਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੀ, ਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਉਥੇ ਰਹੀ। ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤਾ ਖਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਉਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।