ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਹਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਮਨੋਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਮਦਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਉਸ ਅੱਖ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚੀਕ ਪਏ, ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਰਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੂੰਜ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਭਵ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ: ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਅੱਗ ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਭਵ ਨੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰਾ ਆਪ ਹੀ ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਧਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ, ਵੰਡ ਚੁੱਕੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਨੇਹ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜਦੇ ਰਹੇ, ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ। ਜਦੋਂ ਹਰਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਮਰ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਮਧੁ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਰੋਈ। ਫਿਰ, ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਮਧੁ ਵਲੋਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਆਮ ਦਾ ਲਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਦੀ, ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਈ। ਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਟਾਂ ਨੂੰ ਚੁਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੀ ਸੁਆਹ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਲਿਆ। ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ, ਭਵ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਪਾਰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸਿੱਧ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਭਿਆਨਕ ਗਣਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ, ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਵਾਲੇ—ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਅਸੀਮ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਂ ਔਖਧ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਕਾਲ ਨੂੰ, ਕਲਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੁਰੂ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਨੀਯ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਮੁਕੁਟ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿਓ—ਉਹ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।’’ ‘‘ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਭ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰਮ ਤਪਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹੋ, ਦਇਆਲੁ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਇੰਝ ਰਤੀ ਨੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਨੰਦੀ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।’’ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ-ਧਾਰੀ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਸੁੰਦਰੇ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕਾਮ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।’’ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਗਾ (ਬਿਨਾ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਫਿਰ, ਰਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਚਲੀ ਗਈ; ਉਹ ਹਰ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਰੋਈ, ਉਦਾਸ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਗਈ; ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੇਵਤਾ— ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗਿਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚਿੱਤ ਚੀਨੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ। ਹਿਮਾਲਾ, ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਬਾਗਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ, ਅਗਮ ਵਿਰੰਗਣਾ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਐਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੋ?’’ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੋਭਾ,’’ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਰੋਦਿਆਂ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ, ਡੂੰਘੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਸਾਹ ਭਰਦੇ, ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਮੈਂ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਕਾਮ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ।’’ ‘‘ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ—’’ ‘‘ਅੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਾਮ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।’’ ‘‘ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘ਹੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਕਾਮ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।’ ’’ ‘‘ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਨਤ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ—even ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।’’ ‘‘ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਸੰਭਾਲਾਂਗੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਤੀ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਗਏ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਗਿਆ।