ਹਿਮਾਵਤ ਜੀ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੇਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਜਾਪੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਔਖੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ‘ਹਿਮਾਚਲ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੱਕਰਾਏ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਸੁਝ ਰਹੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪ ਪਾਪੀ ਹਾਂ; ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।" ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਐਸੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਿੰਘਾਸਨ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਥਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ, ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਮ੍ਰਕੁਸੁਮ (ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਮੰਜਰੀਆਂ) ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉਸ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੇਡ-ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੱਛਲ-ਧਵਜ (ਕਾਮਦੇਵ) ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨਮਥਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਵਧੀਕ ਹੁਕਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮਨੋਭਵ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਕੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ। ਜਲਦੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਾ।" "ਮਧੁ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ, ਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ।" ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਸਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਸਭ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਕੀ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰੋਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਇੰਦਰ ਨੇ, ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਤੀ ਪਤੀ, ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਆਧਾਰ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਥੌੜਾ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਮਧੁ ਅਤੇ ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡੋਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਕ੍ਰੋਧ, ਜੋ ਕਿ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਈਰਖਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਡੋਲਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਵੀ ਉਲਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਮੋੜ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਧੀਰਜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਹਟਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੰਮ ‘ਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਹਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤਪਸੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਅੜਚਣ ਬਣਾਂਗਾ।" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਭਾਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੂਲ, ਸਿੱਧੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਚੌਬਾਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਢਲਾਨ ‘ਤੇ ਗੋ-ਸਵਾਮੀ, ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਲੇ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਢਲਾਨ ਸੀ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ, ਦੂਜੇ ਚੇਤਨ, ਵੀਰ, ਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਆਸਨ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪੀਲੀਆਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਅਡੋਲ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹੇਠ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਧੀ ਮੂੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਪਰੋਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਚਾਦਰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੰਨਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਪਰੇ ਹੋਏ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੀਆਂ ਤੇ ਚੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਸੱਪ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਬੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਦਨ ਨੇ ਭਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।