ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਪਹਾੜ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਨੇ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੂਛੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ; ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਤੇਰੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਵਰਗੀਕ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰ ਹੋਣ। ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਰਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" ਜਦ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੰਝ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਲਜਜਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਜਿਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਚਾਨਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁੱਛਾ ਸੀ—ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਆਧਾ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਆ, ਬੇਟੀ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਗਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬੇਟੀ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।" ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪਤੀ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਬੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੀ, ਸਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਬੇਟੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਗੁੱਡਾ-ਖਿਡੌਣਾ ਦਿਆਂਗੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਠੀ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਰਾਹੀਂ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਪਿਆਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਨ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਨਿਮਨ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜੇ ਤਕ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਲਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸਦੇ ਹੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਅਨਿਯਮਤ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਰੰਗਤ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕੀ ਆਖੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਦ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਹ ਬੜਾ ਹੀ ਅਪੂਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਰੱਖੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਇਦਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰਚਨਹਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ; ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਇੰਝ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ; ਪਰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹਮਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮਹਿਲਾ ਜਾਤਿ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸੀਮਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਹ ਗੱਲ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਧੀ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਦਸ ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਫਲਦਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਲਈ ਕੇਵਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧੀ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀਯੋਗ ਅਤੇ ਰੋਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਜੇ ਉਹ ਬੇਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਧੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ da ਸੰਚ ਹੈ। ਹਾਏ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਜੋ ਅਨੁਚਿਤ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਵਾਸਤੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਕੱਟ ਦੇ; ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਪੱਕਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।