ਪਿਆਰੇ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਦੋ ਵਰਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਵੇਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਸਤਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਾਗਰਣ, ਦੀਵੇ ਜਲਾਉਣ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਾਟਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਜਿਹੜੇ ਜਨਮੋਂ ਜਨਮ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿੰਨੀ ਵਧੀਕ ਹੋਵੇਗੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ, ਨਿਰੰਤਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਮਾਨ ਉਤਰਦਾ ਦਿਸਿਆ। ਉਸ ਵਿਮਾਨ 'ਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਉਤਰੇ। ਉਹ ਗੁਣਵਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਮਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਝਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਨਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਇਹ ਯਾਦਵ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵਸ਼ਰਮਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੀ। ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਨ ਅਕਰੂਰ ਸੀ; ਤੂੰ, ਹੇ ਸੁਭਗਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵਤੀ, ਗੁਣਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਾਇਆ। ਮੇਰੇ ਦੁਆਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਵਾਟਿਕਾ ਬਣਾਈ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਗਾ ਵೃਖਸ਼ ਖੜਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੀਵਾ ਤੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਲਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਘਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਜੋ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਤੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਨਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਸਤਿਆ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਜਗਤਪਤੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਸਰੋਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ੫੫ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਣਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸਤਿਆ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਤਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਤਦ੍ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਤਿਆ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਈ।" "ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਅਪਹੁੰਚ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੈਤ ਸ਼ੰਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ, 'ਦੇਵਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਜੇ ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਖੋਹ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸ਼ਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।'" "ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸ਼ੰਖ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਲੈ ਲਏ। ਪਰ ਉਹ ਵੇਦ, ਡਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।" "ਸ਼ੰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਹਥੀਂ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਲੈ ਗਏ।" "ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਵਾਜਾ ਵਜਾਇਆ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।" "ਤਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਗ ਪਏ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: 'ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਾਂਗਾ।