ਜਦੋਂ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਖਾਲੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰਾ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੈਤ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ-ਚੇਤਨ ਲੱਗੇਗੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ। ਹਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੀ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਤੀਬਰ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੜਪ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਸੰਬੰਧ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ। ਸੁਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਰਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਛੇੜਨਗੇ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤੀ ਰੁੱਸ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤਪ ਦਾ ਬਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ, ਜੋ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਬਣੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੈਤ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕੇਂਗੀ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੇਰੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੈਲਜਾ (ਉਮਾ) ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਭਵਾਨੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ; ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਵੋਗੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਤੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰੇਗੀ, ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਇਕ-ਰੂਪੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸਵਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੈਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਕਹਿਣਗੇ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਓਂਕਾਰ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਆਦਰ ਦੇਣਗੇ। ਤੂੰ ਭੂਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੈਵੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਅਡੋਲ ਧੀਰਜ, ਅਤੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਦਇਆ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਉਪਾਯ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈਂ; ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲਸਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੈਂ; ਭੋਗੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯਸ਼, ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੋਹ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਲੱਛ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਹੈਂ, ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਰਾਤ ਹੈਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਗਲਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਰਾਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਈ ਅਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਗਈ। ਉਥੇ, ਰਤਨ ਜੜੇ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ—ਮੈਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿੱਕੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾਵੀਜ਼ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਜਵੇਹਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਈ ਕਲਾ-ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਛੱਤਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਗਦੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ, ਹਰ ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਮੈਨਾ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਤਾਜਗੀ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪਈ। ਜਦ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੌਣ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪੰਛੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਨਾ ਦੇ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਗਲ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੰਜਲਤਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੈਨਾ ਦੀਆਂ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੋਖੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਮਸ਼: ਸੰਸਾਰ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਸਤ ਹੋਣ ਲਈ, ਰਾਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਐਸਾ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ ਕਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਤ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਫਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸਜਾਇਆ; ਫਿਰ, ਹਿਮਪਾਰਬਤ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਨਾ ਨੇ ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀ (ਉਮਾ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਜਨਮੀ, ਸਾਰੇ ਚਲਦਿਆਂ-ਫਿਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹਰੇਕ ਲੋਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਸਵਰਗ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਕ੍ਰੂਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਠੰਢੇ ਹੋ ਗਏ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲੈ ਆਈਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਮਹਿਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹੋ ਗਈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਨੰਦਮਈ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਮੌਸਮ ਪੂਰੇ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚਿੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ; ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।