ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਆਗੇ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਗੁਣਵਤੀ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੈਤ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਛਾ ਗਿਆ।" ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਏ! ਪ੍ਰਭੂ! ਹਾਏ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ? ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੱਪੜੇ, ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਵੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿਸ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂ?" ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਗ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੌਸਲੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਨ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ ਕੇਲੇ ਦੀ ਵਾਟ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ।" ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚੇ-ਕੁਚੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੀਏ ਜੋ ਸੰਭਵ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਗੁਣਵਤੀ ਉਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਿ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੱਚੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੋ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਏ: ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਦੋ ਵ੍ਰਤ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ; ਇਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਘਰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ, ਸੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਸਵਸਤਿਕ ਲਗਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਲੋਕ ਜੀਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਜਾਗਰਣ, ਦੀਵਾ ਜਲਾਉਣ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਾਟਿਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਹ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇਗੀ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ, ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਬੁਢੀ ਹੋ ਗਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਦੀ ਝੰਡਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਉਹ ਗੁਣਵਤੀ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਚਵਰਾਂ ਨਾਲ ਝਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ। ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਣਵਤੀ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪੁਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। "ਇਹ ਯਾਦਵ—all ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੀ। ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਣ ਅਕ੍ਰੂਰ ਸੀ; ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆ, ਗੁਣਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪੁਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਵਧਾਇਆ।" "ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਵਾਟੀ ਬਣਾਈ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਆੰਗਣ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਗਾ ਵਰਖ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ।" "ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜੋ ਦੀਵਾ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਲਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ। ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ—ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਜੋ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਤੂੰ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਂਗੀ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਵ੍ਰਤ ਜਾਂ ਤਪस्या ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪੁਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤਿਆ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?" "ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿੱਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।" ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਤਿਆ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੂ (ਵੇਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਖਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—all ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਲੁਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਅਪਹੁੰਚ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੈਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।