ਜਦੋਂ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ-ਉੱਚ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ “ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!” ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਗਵਾਹ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫਸਾ ਕੇ ਅਟਕੇ ਪਏ। ਕੁਝ ਦੈਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਗਲਾਂ ਦਬਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫੜ ਲਿਆ; ਗਦਾ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸਾਂਭ ਕੇ, ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੁਭਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।” “ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ; ਇਹ ਕਾਲਨੇਮੀ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ—” “ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਨੂੰ ਤਨ-ਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।” “ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।” “ਹੁਣ, ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਆਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” “ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੈਂ, ਵਰ ਦਿੰਣ ਵਾਲਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ।” “ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਦਾਤਾ ਹੋ; ਇਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ, ਹੁਣ ਖਿੜਿਆ ਤੇ ਕੰਟਕ ਰਹਿਤ, ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।” “ਇਸ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ—” ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਹਰੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਸ਼ਕ੍ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣੋ।” “ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।” “ਦਾਨਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ; ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਦੋ ਬਚਕੇ ਨਿਕਲੇ।” “ਵਿਰੋਚਨ ਦੈਤ ਅਤੇ ਸਵਰਭਾਨੂ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।” “ਯਮ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤਰੀ ਦੀ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ।” “ਸੂਰਜ, ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਯਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇਗਾ; ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਸਭ ਦੀ ਸਤਕਾਰਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ।” “ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ; ਦੇਵਤਾ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ।” “ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਵਾਯੂ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ, ਪਾਵਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕੇ।” “ਤਿੰਨ ਵਰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ; ਯਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।” “ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ; ਸੂਰਜ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ, ਸੋਮਾ ਰਸਾਂ ਨੂੰ, ਵਾਯੂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ।” “ਇਹ ਸਭ, ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਮਾਲਯਾ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਣ।” “ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਵਣ; ਦੈਤ ਡਰ ਛੱਡਣ, ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਵਣ।” “ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਬਾਦੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ।” “ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਦਾਨਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।” “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਰਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰੱਖੋ।” ਇੰਝ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਅਸਚਰਜ ਜੋ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ—ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਬਾਰੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਕਮਲ-ਉਤਪੰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ; ਗੁਹਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸਚੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਰਕਾ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵ ਬਣਿਆ?” “ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭੇਜਿਆ?” “ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦਯੁਤ-ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸਖਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਜਰਾਂਗ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ; ਤੇ, ਦੇਵੀ, ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਵਜਰਾਂਗ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਘੁਸ ਸਕਦਾ ਸੀ।” “ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਮਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’” “ਦਿਤੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਆਰੇ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।’” “‘ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।’ ‘ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼,’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਯੁੱਧ, ਦੈਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਤੇ ਵਜਰਾਂਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਿਰੁੱਧ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ।