ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ’ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਸਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਘੀ ਦੇਵਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ—ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ—ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਦੈਤੀਆਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਿ्णੁ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਇਥੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ, ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ—ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਭੈਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਰਿਣ ਚੁਕਾਵਾਂਗਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਦ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮਨਾਭਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਅੱਧਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅੱਧਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਅਦਿਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਗਰਭ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਨੇ ਫੇਰ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੈਤਿ ਨੇ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਯੋਗ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਪਰ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਬਲ, ਹੇ ਦੈਤਿ, ਘੱਟ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਸਲ ਬਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੀਚ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਰਦ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੈਤਿ, ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਪੁਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਜਦ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਵਿਣੁ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਤਦ ਦਾਨਵ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਚੱਕੇ ਤੇ ਚੱਕਰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣਾ ਗੁੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿਣੁ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਤਾਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਣੁ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਪਰ, ਜਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਿ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਣੁ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾਹ ਹਿਲਿਆ, ਨਾ ਡਿਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਿਲਦੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਾਲਨੇਮੀ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਸੁਪਰਣ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਉਠਾਈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਗਦਾ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਦੈਤਿ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਣੁ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਦਾ, ਸੁਪਰਣ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ; ਜਦ ਸੁਪਰਣ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ— ਤਦ, ਵੈਕੁੰਠ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਸੁਪਰਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਜਦ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ— ਸਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਸਤਕ ਤੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਲੱਗਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਅਵਿਨਾਸੀ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭੈਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਧਾਰਦਾਰ ਸੀ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੋੜੀਦਾ, ਸਵਯੰਭੂ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਚੱਕਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਤਪਰ, ਜਦ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚੱਲਦੇ ਤੇ ਅਚੱਲ—ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਦੀ ਜੋਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਸੌ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਸਿਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤਿ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਖ ਹੋਈ, ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋਇਆ, ਦੈਤਿ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਦੇ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਵੱਢਿਆ ਦਰਖ਼ਤ; ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਦੈਤਿ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਗਿਆ। ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦੈਤਿ ਡਿੱਗਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੇ।