ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸੰਯੋਗ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ। ਸਭ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਸੰਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਭ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਬੀਜ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ। ਇਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਇੱਥੇ ਨਿਰਭਿਕਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਯੋਗ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਝੂਠਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਰਵਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨਮਈ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਰਚਾਂਗਾ, ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸਵੈ ਰਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਰਵਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਾਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੱਖੀ। ਇੱਕ ਹੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ churn ਕੀਤਾ।” ਜਦੋਂ ਉਰਵਾ ਦੀ ਰਾਨ ਖੁੱਲੀ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅੱਗ ਨਿਕਲੀ—ਜੋ ਅੱਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਜੋ ਉਰਵਾ ਦੀ ਰਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, “ਔਰਵਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ। ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਰਵਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੋਕ ਲੈ, ਦਇਆ ਦਿਖਾ।” ਉਰਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਲਈ ਉੱਤਮ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ। ਸੁਣੋ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।” ਔਰਵਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ ਲਈ ਕੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ?” ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਉਰਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉਸ ਲਈ ਆਹਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋਂਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵਡਾ ਅੱਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰਾ ਮੂਲ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਤੁੱਟ ਪਾਣੀ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” “ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਅੱਗੀ ਇਕੱਠੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੇ। ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਅੱਗ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ—ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਔਰਵਾ ਦੀ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਜਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਔਰਵਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਔਰਵਾ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੁਨਿਵਰ, ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾਮਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੇਖ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਡੋਲ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਰ ਹੋਵੇ।” ਔਰਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਚਾਰਯ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਅੱਗੀ ਦੀ ਜੋ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਲਈ ਵੀ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਪੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗੀ।” ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵਾ ਨੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੈਤ ਆਕ੍ਰਮਣ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” “ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੋ।” “ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇੰਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਚੰਗਾ। ਸੋਮ, ਠੰਢੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।” “ਜਾ ਸੋਮ, ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ।” “ਤੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ।” “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਠੰਢੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦਾ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ।” “ਤੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।” “ਜੋ ਤਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈਂ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈਂ।” “ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਰਫੀਲਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ, ਤਪੱਸਿਆ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ—all ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।