ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵ੍ਰਤ ਇਤਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਵਾ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਪੀਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਤੀਬਰ ਤਪ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵਿਚ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਯਸ਼; ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਯਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੇਵਲ ਜਟਾ ਪਾ ਲੈਣ, ਵ੍ਰਤ-ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਪਖੰਡ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਿਲਾਪ, ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਿੱਥੇ? ਕੀ ਇਹ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੰਤਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਸੀ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਰਚੋ। ਤਪੱਸੀਆਂ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਗਰਭੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਬੀਜ ਨਾਲ; ਇਹੀ ਵ੍ਰਤ ਤਪੱਸੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ, ਪਰ ਜੋ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਬਿਨਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਹੀ ਦੂਜੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਰਵਾ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜੰਘਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਥਾਂ ਘੁੱਟੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਜੰਘਾ ਖੁੱਲੀ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਅੱਗ ਉੱਠੀ—ਅੱਗ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਰਵਾ ਦੀ ਜੰਘਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਔਰਵ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ—ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਉਹ ਅੱਗ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਰਵਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੋਕ ਲਵੋ, ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ।" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਬੱਚੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ; ਸੁਣ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆ।" ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦ ਸਵੇਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਨ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਗਾ?" "ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਲਈ ਆਹਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਓਗੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਮੂਲ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਣਮਾਪ ਪਾਣੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।" "ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਵਨ ਸਮਝ ਕੇ ਪੀਏਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਫਿਰ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਫਿਰਾਂਗੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਅੱਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਵੇਗੀ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ।" "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ, "—ਉਹ ਅੱਗ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਔਰਵ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੰਤਵਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਔਰਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਮੰਨੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੋ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਵਾਂਗ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ; ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਥੱਕ ਜਾਵਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਰ ਹੋਵੇ।" ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਧੰਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨਦੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਇਸ ਤਪ ਕਰਕੇ।" "ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਲਈ ਵੀ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਲੈ ਲੈ।" "ਇਹ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇਗੀ, ਸੰਯਮ ਵਿਚ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਪੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗੀ।" ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵ ਨੇ, ਉਰਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਸੀ।