ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਚੰਨਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸਪ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਅੰਤਕਾਲ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁੱਖ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਨੀਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੁਪਰਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਉੱਚਤਮ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਵੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਫੌਜ, ਜਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ, ਯਜਨ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜਿਸ਼ਣੁ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਭ੍ਰਜਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਫੌਜ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ," ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਭਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜ ਪਏ। ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਮਿਲ ਗਏ, ਚਮਕ ਉਠੀ। ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜੀ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਜੰਗ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਵੱਜਣ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਣਨ ਨਾਲ ਭਯਾਨਕ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਜੰਗ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਗਈ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਤਕਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋਹੀ ਗਦੀਆਂ, ਮੁਗਦਰ ਅਤੇ ਇੱਧ ਤੱਕ ਕਿ ਪਹਾੜ ਵੀ ਫੈਂਕ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਕਤਵਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਮੁੰਡਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛਾਤੀਆਂ ਭੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋ ਗਏ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਾਇ ਬਣੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਤਾ ਹਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਧਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਪुतਲੇ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਡੀ ਦੈਤ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰੁਹੂਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਹੀ। ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਦੈਤ, ਹਨੇਰੀ-ਨੀਲੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਜਿੱਥੇ ਦੈਤ ਹਰਾ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨੇਰਾ ਬਣ ਗਏ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮੌਰਵੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜੋ ਅੰਤਕਾਲ ਦੀ ਚਮਕ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਡ ਪਏ। ਮੌਰਵੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤੇ ਚੰਦਰਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਝੀਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਔਰਵਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਭੁੱਲੇ, ਦੇਵਤੇ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਵਰਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਘੋੜ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਹ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦਿਵਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਲ ਪਏ: 'ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪੰਥੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋ, ਕੋਈ ਵੰਸ਼ਜ ਨਹੀਂ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈਕੇ, ਸਿਰਫ ਤਕਲੀਫ ਹੀ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹੋ।' 'ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਵੱਖਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ।' 'ਇਹ ਸਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਤਪਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾਓ; ਆਪਣੀ ਘੋੜ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਰਚੋ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲ ਪਏ...