ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਵਾਸੂਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਮੱਛੀ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ 'ਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਯਸ਼, ਤੇਜ ਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਦਾ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਵਰਖਾਵਾਂ, ਯੋਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਲਯ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ—ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਏਕਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ, ਵਰ ਦਿੰਨ ਵਾਲਾ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਅ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰਯਸ਼ਵ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਕਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਉੱਚੀ ਨੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਣੰਤ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਜੈਯ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਹਰਯਸ਼ਵ ਦੇ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ—ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: "ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ; ਡਰੋ ਨਾ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ। ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਣ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਅਨੰਦ ਮਿਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਦਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਹੀ, ਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੋਈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਸੀ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ—ਸਵਰਗ ਆਦਿਕ—ਸਾਫ ਹੋ ਗਏ; ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਧਿਆ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਯੱਗਾਂ ਵਿਚ ਹੁਮਾਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਕਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਈਆਂ; ਲੋਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਡਰ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਯੁੱਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਟੁੱਟ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਤੇ ਬਾਘ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਪੰਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗਦਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲਠਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਗਣ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇ ਪਹੀਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚਕਰ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਝੰਡੇ ਤੇ ਧਵਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਟਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਰਗਾ ਗੂੰਜਦਾ, ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਿਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀ, ਉਹ ਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਮੈਰੂ ਤੇ ਚਮਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਇਕ-ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹੀਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਕਾਜਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਕਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੱਡੀ ਲੋਹੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਅੰਦਰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲਠਾਂ, ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਡੰਡੇ, ਭਾਰੀ ਗਦਾਵਾਂ, ਭਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਫਾਂਸੀਆਂ ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਿਆਨਕ ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਠਿਆ, ਦੂਜੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਧੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਵਿਰੋਚਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਦੈਤ ਹਯਾਗ੍ਰੀਵ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਵੇਤ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਚਿੱਟੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੈਤ ਸੈਨਾ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਊਹ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਦੌੜਾ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਈਨਾਂ ਕੁਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼, ਹਜ਼ਾਰ ਤੰਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਤਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ 'ਚ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗਾ ਖੜਾ ਸੀ; ਖਰਾਸ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ, ਹੋਠ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਦੈਤ ਤਵਸ਼ਟਾ ਅਠਾਰਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਵਿਊਹ ਵਰਗਾ, ਖੜਾ ਸੀ; ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਕਿਸ਼ੋਰਾ, ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਂਡ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਲੰਬਾ, ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ, ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।