ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ। ਅਗਨੀ, ਚਕਸ਼ੁ, ਰਵੀ, ਜੋਤੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਮਰਾ, ਸ਼ਰਾਵਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਕਰਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਵਿਰਾਜਾ, ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੂ, ਸੁਮਤੀ, ਅਸ਼ਵਗਾਮ, ਚਿਤਰਰਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਵਿਧੀ, ਚਰਿਤ੍ਰ, ਪਦਮਾਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਿਹੰਤਾ ਜੋ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਨਾਭਿਗਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ। ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਭਾਗ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼, ਯਮ, ਅਰਵੀ, ਪੁਸ਼ਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰਦਾ, ਧਾਤਾ, ਅਤੇ ਪਰਜਨਯ। ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਦਾਨੁ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ। ਕਾਲਾ ਤੋਂ ਕਾਲਕੇਯ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਨਮੇ। ਅਨਯੂਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਸਿੰਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚੀ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਚੌਪਾਏ ਜੀਵ, ਸੌਰਭੀ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼—ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ—ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਤੁਰ-ਸੰਯੋਗ—ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਨ, ਵਚਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ—ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ। ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਪਉਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਉਸ਼ਕਰ ਉਤਪਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਾਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਣੂਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਰੀਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੈਕੁੰਠਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਤਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਪੁਰਾਣੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ—ਅਨੰਤ, ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ। ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮਾ, ਧਰਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ—ਉਹ, ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਛੋਟਾ ਭਰਾ। ਉਸ ਦੀ ਅਦਿਤੀ ਲਈ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ—ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ—ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਬ੍ਰਹਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਸਚਰਜ ਕੰਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਧਰਮ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਦੀ ਮਹਾਂ ਯੁਧ ਹੋਈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸ ਯੁਧ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਖਿਆ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਦਿਵਯ ਸਵਾਮੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਹਵਾ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਗੀਆਂ। ਜਲ, ਗਰਜ, ਬਿਜਲੀ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸਮਾਨ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਜੀਵ ਵੀ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਵਿਮਾਨ ਵੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਡੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕਾਲੀ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਆਸਮਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਬੱਦਲ ਚੀਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ—ਹਰੀ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਕਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਗੋਲ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਕੁਟ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।