ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਉਪਜੀਆਂ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕਾਮਾ ਜਨਮੇ। ਸਾਧਯਾਂ ਸਾਧਯ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ ਭਵ, ਪ੍ਰਭਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵਾ, ਸੁਵਾਹਾ, ਅਰੁਣਾ, ਵਰੁਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਚਲਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵਾ ਜਨਮੇ। ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ, ਤਨੁਜਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਵਤਸਰਾ, ਭੂਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਸੁਪਰਵਣ, ਬ੍ਰਿਹਤਕਾਂਤੀ, ਉਹ ਸਾਧਯ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਵਾਸਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਇन्होंने ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਧ੍ਰੁਵਾ ਦੂਜਾ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਤੀਜਾ, ਸੋਮਾ ਚੌਥਾ। ਅਨੁਰੂਪਾ, ਮਾਇਆ, ਯਮਾ ਫਿਰ ਆਏ; ਸੱਤਵਾਂ ਵਾਯੂ, ਅਠਵਾਂ ਨਿਰਹ੍ਰਿਤੀ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ; ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਵੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਕਸ਼, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਚਕਸ਼ੁਸ਼ਾ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹਾ-ਨਾਗ ਜਨਮੇ। ਵਿਸ਼ਵੰਤਕਾ, ਵਾਸੁ, ਬਲਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਨਿਕੁੰਭਾ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਰੁਰੁਦਾ, ਅਤੇ ਭਾਸਕਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ; ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਅਗਨੀ, ਚਕਸ਼ੁ, ਰਵੀ, ਜੋਤੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਮਰਾ, ਸ਼ਰਾਵਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਕਾਰਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ। ਵੀਰਾਜਾ, ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੂ, ਸੁਮਤੀ, ਅਸ਼ਵਗਾਮ, ਚਿਤਰਰਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਰਾਜਾ। ਫਿਰ ਆਤਮਵਿਧੀ, ਚਰਿਤ੍ਰ, ਪਦਮਾਤ੍ਰ, ਮਹਾ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਹੰਤਾ, ਅਤੇ ਸਨਾਭਿਗਾ। ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਭਾਗਾ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵਰੁਣਾ, ਅੰਸ਼ਾ, ਯਮ, ਅਰਵੀ, ਪੁਸ਼ਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰਦਾ, ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਪਰਜਨਿਆ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਨੂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ। ਕਾਲਾ ਨੇ ਕਾਲਕੇਯਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਨਯੂਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੋਗ ਜਨਮੇ। ਸਿੰਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ; ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਗੁਣਵਾਨ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚੀ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਸੌਰਭੀ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼—ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ—ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ੍ਰੀ-ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ। ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਇਸ ਪਉਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ— ਉਸ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਉਸ਼ਕਰ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ; ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਣੂਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਰੀਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੈਕੁੰਠਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਤਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਪ੍ਰਕਟ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼; ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮਾ, ਧਰਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ; ਉਸ ਦੀ ਅਦਿਤੀ ਲਈ ਦਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ—ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ—ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਉਪਜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਹਾ-ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਭਯਾਨਕ ਦਾਨਵ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਰਿਆ, ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਖਾ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ—ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਵਾਮੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬੱਦਲ, ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਏ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਓਟ ਲੈ ਗਏ।