ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਦੋ ਅਸੁਰਾਂ—ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਪਹਿਨਿਆ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ?” ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰ—ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ!” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸੀਂ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ?” “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ‘ਪ੍ਰਭੂ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਜਾਣੋ।” ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਸਾਡੀ ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਹਾ ਅਜੇਹਾ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।” ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਧਨ, ਇੱਛਾ, ਯਜ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ, ਮਸਤ, ਭਾਗ, ਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਮੈਂ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤਵ ਹੈ।” “ਜੋ ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਤਵਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ—ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ।” “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਮੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ, ਸਦੀਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਬੋਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ, ਝੁਕ ਕੇ ਪਦਮਨਾਭ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ।’” “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਮੂਲ, ਬੁਧੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਫੇਲਦੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਭੂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ।” ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਸੁਰੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕਾ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਮਧੁਕੈਟਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਸਾਨੂੰ ਮੌਤ ਦਿਓ; ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਧਾਰਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ, ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਰਾਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਆਪਣੇ ਰਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ ਸੀ, ਕਮਲ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬੋਲਿਆ। ਤਦ, ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਹਰ। ਅਤੇ ਕਪਿਲ, ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਨਿਰਤ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਬੋਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੇਦ ਵਿਚ ਉਲਲੇਖ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ; ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕਪਿਲ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਹੇਂ, ਉਹ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।” ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਸੱਚ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ—ਉਹ ਸਰਵੋਚ, ਸੱਚਾ, ਅਮਰ ਰਾਜ ਯਾਦ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ—ਭੁਵਰ—ਵੱਡੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪਿਤਾਮਹ?”—ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਹ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ। ਬ੍ਰਹਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।