ਹਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਯੋਗ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਤੇ ਅਭੂਤਪੂਰਵ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉਪਜਾਇਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੋਗਤਮ ਵਿਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਰਸਾ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਤ, ਨੀਲਾ, ਮੇਰੂ, ਨਿਸ਼ਧ, ਕੈਲਾਸ, ਸ੍ਰਿੰਗਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸਿਖਰ, ਮੰਦਰ, ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮਕ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਗ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਤਬ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਚ-ਪਹਾੜੀ, ਮਲੇਛ-ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੈਤ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਾਤਲ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉਪਜੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਗਾਂ ਵਿਚ, ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਯਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕਮਲ-ਖਜਾਨਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ, ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਮਧੁ ਉਪਜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੈਟਭ ਨਾਮਕ ਦੂਜਾ ਦੈਤ ਵੀ ਉਪਜਿਆ; ਦੋਵੇਂ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਫੈਦ, ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਦੰਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਸਟਡ ਹੇਲਮੈਟ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਕੰਗਣ, ਖੁੱਲੀਆਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਠੋਸ, ਜੀਉਂਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ, ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ। ਵੱਡੀਆਂ, ਗੁੰਝੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਅਤੇ ਚਲਣ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚਰਣ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੁ-ਸੰਘਾਰੀ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਤਮ, ਚਮਕਦਾਰ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਮਨ-ਉਪਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ; ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੁਰੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ?" "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ; ਆ, ਲੜਾਈ ਕਰ—ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ!" "ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ?" "ਕੌਣ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰੀ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਪਜਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਮੰਨੋ।" ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।" "ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਾਂ।" "ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਢਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੈਅ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਧਨ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਯਗ, ਸਾਰੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਹਾਂ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮਸਤ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਵੀ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਕਮਲ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।