ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਗਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਖਾਲੀਪਣ ਸੀ, ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਸੁਖਮ ਰਸਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹਵਾ ਜੰਮੀ। ਇਹ ਹਵਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚਰਣ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਛਿਦਰ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਤੋਂ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ ਜੰਮੀ। ਫਿਰ, ਜਦ friction ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾ, ਜੋ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਆਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਯੋਗ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਚਲ ਹਰੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ-ਚੌੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਮਲ ਰਸਾ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ, ਦਿਵਯ ਪਹਾੜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਵਤ, ਨੀਲਾ, ਮੇਰੂ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਕੈਲਾਸ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਤ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ, ਉੱਚ ਪਿੰਜਰਾ, ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਇਹ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਲੇਛ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਾਤਲ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ, ਜਦੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਖਜਾਨਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਮਧੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੂਜਾ ਦੈਤ ਕੈਟਭਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਦੋਵੇਂ ਰਜੋ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਮਕੁਟ ਤੇ ਸਿਰ-ਬੰਦੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਤੇ ਕੰਗਣ, ਵਿਅਕੁਲ ਤੇ ਤਾਮਰ-ਰੰਗੀ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਠੋਸ, ਜਿਉਂਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ, ਨਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਾਂਹ-ਬੰਦੀਆਂ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਤੇ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਮਧੁ-ਸੂਦਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ, ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।