ਹੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ! ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਪਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸੀ ਓਂਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਓਂਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੋਰਥ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰ ਹੰਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਲੁਕ ਗਏ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਹੰਸ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਢੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਲ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੀਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਅਤਿ ਸੁਖਸ਼ਮ, ਜਲ-ਭਰੇ, ਅਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਖਸ਼ਮ ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ। ਉਥੋਂ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਲਾਵਟ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹਵਾ ਵਧੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਿਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਹ ਹਨੇਰਾ ਸੀ, ਉਭਰ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਛਿਦ੍ਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਖਿੜਕ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ। ਫਿਰ, ਜਦ friction ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਕ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਤੱਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਦੁੱਤੀਯ, ਅਚੂਤ ਹਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਲ, ਅੱਗ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੋਹਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਚੌਂਕਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਭ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਰਾਯਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਹੀ ਰਸਾ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ, ਨੀਲਾ, ਮੇਰੂ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਕੈਲਾਸ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਤ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਮੰਦਰ, ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਕਰ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਲੇਛ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੈਤ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਾਤਲ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਨਾਰਾਯਣ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।