ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਨਾਰਾਯਣ ਹਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਮੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਹਾਂ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਥਾਂ, ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਹਾਂ; ਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਹਾਂ; ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵ, ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਹਾਂ; ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੇਸ਼ਾ ਹਾਂ; ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ, ਕਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪस्या ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗੁਣ; ਮੈਂ ਦੂਧ ਦਾ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਡਾ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ; ਜੋ ਕੁਝ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੰਖਿਆ, ਮੈਂ ਯੋਗ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ; ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਤੇ ਕਰਮ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਨਣ, ਮੈਂ ਹਵਾ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ; ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰੇ, ਤੇ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਵਰਖਾ, ਮੈਂ ਸੋਮ, ਮੈਂ ਬਦਲ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਮੈਂ ਪਰਮ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਜੋੜ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖੋ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਓ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਆਨੰਦ ਆਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝੋ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਵਿਨਾਸੀ ਅੱਖਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਹਾਂ। ਪਰਮ ਓਮ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰ ਹੰਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਵਿਅਪਕ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਹੰਸ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਜਲ-ਕੁੰਡੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਮਾਨਵ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਲਗਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ, ਪਾਣੀ-ਭਰਿਆ, ਆਕਾਸ਼-ਰਹਿਤ ਖਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨਰਮ ਦਰਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਜਨਮੀ। ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਧੀ; ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਵਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ churn ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੈਸ਼ਵਨਰ, ਕਾਲੀ ਪੰਥੀ ਵਾਲਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਉਣ ਲੱਗੀ; ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ pierce ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ; ਖੋਲ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ। ਫਿਰ, friction ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ, ਮਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਖੀ। ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਪਰਮ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਰੀ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੋਟਸ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ। ਲੋਟਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਫਿਰ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਲੋਟਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ, ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਲੋਟਸ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰਮ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਾਰਾਯਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲੋਟਸ, ਰਸਾ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਲੋਟਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਤ, ਨੀਲਾ, ਮੇਰੂ, ਨਿਸ਼ਧਾ, ਕੈਲਾਸ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਤ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।