ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੀਤ ਵੀ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਡਬੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਜੋ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (12,000) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਂ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਪੰਛੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਅਤੇ ਸੱਪ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਇਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਡੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਆਪ ਹੀ ਪੰਜ ਤੱਤ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਲਯ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੋਸ਼ਣੀ ਨਾਲ ਸਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ, ਸਭ ਸਾਗਰ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਖੂਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੱਥ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿੱਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ, ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧ, ਨੱਕ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਗੁਣ—all in one moment, ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਭ ਦਾ ਸੁਆਦ, ਤਰਾਵਟ, ਪਾਣੀ-ਅਧਾਰਤ ਗੁਣ; ਆਖਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅੱਗ-ਅਧਾਰਤ ਗੁਣ; ਸਪর্শ, ਸਾਹ, ਚਲਣ, ਹਵਾ-ਅਧਾਰਤ ਗੁਣ; ਧੁਨੀ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਅਧਾਰਤ ਗੁਣ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਗ੍ਯ (ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ)—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹ੍ਰੀਕੇਸ਼ (ਭਗਵਾਨ) ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਦਬਾਏ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਕ ਟਾਹਣੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ, ਸੰਘਾਰਕ ਮਹਾ-ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੇ, ਵੱਲੀਆਂ, ਬੇਲਾਂ, ਘਾਹ, ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜੋ ਆਸਰੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਆਹ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਪਰਮ ਆਚਾਰਯ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਉੱਚਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਕ ਹੀ ਮਹਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਅਣੰਤ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਹਵਾ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੰਸਾਰ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕੱਲਾ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਣਮਾਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੋਗੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਕੇ ਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ, ਨਾ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ, ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ ਯੋਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ? ਨਾ ਪਿੱਛੇ, ਨਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਨਾ ਪਾਸੇ, ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਕੇਵਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਜੋਤਿ, ਪ੍ਰਾਣੀ-ਪਤੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪੂਰਵਜ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਮুনি ਤੇ ਆਚਾਰਯ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਲੇਟ ਗਿਆ; ਹੰਸ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ-ਬਾਹੁ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤ੍ਵਿਕ ਮਨ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੱਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਰਖ ਹੀ ਯਜ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੋਰ ਵੀ ‘ਪੁਰਖ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਜ੍ਯਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਹਿਲੇ ਮੁਖ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਸਾਮਗਿਨ, ਹੋਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਅਧਵਰਯੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ।