ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਸੰਧਿਆ (ਤੁਲਨਾ) ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਧਿਆ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਰਿਵਾਜ ਸਥਾਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦਾ ਵਿਭਿੰਨ ਚਲਣ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਠੱਗ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਗਿਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵੱਲ ਭਗਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਾਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਪਸਵੀ ਨੀਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੀਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਨੇਕ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਲਭੁੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾਠ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ, ਜੋ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਜਾਨਵਰ, ਪਰਲੋਕੀ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡੰਕ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਸਭ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਬਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਕੂਆਂ, ਇਤਿਆਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਚਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੰਵਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ, ਪਰਮਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਉਚਾਸੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ, ਪੰਜ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਨੱਕ, ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਗੁਣ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਭ ਦਾ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਨਮੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਣ; ਰੂਪ, ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ, ਅੱਖ ਵਿਚ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਣ; ਛੂਹ, ਸਾਹ, ਚਾਲ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਣ; ਧੁਨੀ, ਸੁਣਨਾ, ਕਾਨ ਦੀ ਇੰਦਰੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਣ; ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦਬਾਏ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਕ ਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾਠ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਗ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੇ, ਬੇਲਾਂ, ਘਾਹ, ਸਵਰਗਿਕ ਮਹਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਖ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਉੱਚਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਚੇ, ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਪਾਰ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਖਮ ਸੰਸਾਰ ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਤੇ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕੱਲਾ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋਗੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਕੇ, ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।