ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਓ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ! ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਪੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਇਕ ਪਰਮ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—ਜੋ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਆਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਦਾ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲਿੰਬ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ 'ਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 'ਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ 'ਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ 'ਚ ਲਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ 'ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸੱਚ, ਨੇਕੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਜੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਮਲ 'ਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਓ ਰਾਜਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ 'ਚ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ। ਇਸ ਯੁਗ 'ਚ ਸੱਚ, ਨੇਕੀ, ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਪਰ ਤ੍ਰੇਤਾ 'ਚ ਵਰਗ ਵਿਭਾਜਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਭ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਓ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਚ ਜੀਵ ਧਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਓ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਝੂਠੇ, ਅਧਰਮੀ, ਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ; ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕਲੀ ਯੁਗ 'ਚ ਧਰਮ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਲੀ 'ਚ। ਫਿਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਰ; ਇਸ ਯੁਗ 'ਚ ਅਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲਿੰਬ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ 'ਚ ਲੋਕ ਵਾਸਨਾ 'ਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਤਪਸਵੀ ਨੀਚ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੀਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨੇਕ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਇਸ ਯੁਗ 'ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੀਚ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਮਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ 'ਚ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ-ਵਿਧੀ ਵੀ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਓ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਭੰਨ-ਭੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ... ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ, ਨਾਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓ ਰਾਜਨ... ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਪੰਛੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ, ਓ ਰਾਜਨ... ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਓ ਉੱਤਮ ਜੀਵ; ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ... ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪੰਜ ਤੱਤ ਬਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਵੱਧ ਕੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਕੂਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਜਾਣ ਕੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੋਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਪੀਣ 'ਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਕਤਵਰ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਉਖਾੜ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ, ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵ ਹਨ... ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਵਸਤੂ, ਨੱਕ, ਸਰੀਰ, ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣ—ਇਹ ਸਭ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਪਲ 'ਚ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸਮੇਤ। ਜੀਭ ਦੀ ਰਸ ਤੇ ਨਮੀ, ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣ; ਰੂਪ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਤੇ ਅੱਖ 'ਚ ਚਾਨਣ, ਅੱਗ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣ... ਛੂਹ, ਸਾਹ, ਤੇ ਚਲਣ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣ; ਧੁਨੀ, ਸੁਣਨ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਆਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣ... ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਖੇਤ ਦਾ ਗਿਆਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਦਬਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਡਾਲ 'ਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ, ਪਾਲਣ, ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਤੱਤ, ਤੇ ਗੁਣ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।