ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੇਕਸੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ ਜੀ, ਨੌਂਵਾਂ ਵਰ ਲਓ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਲਪੇਤਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਚੌਲ ਲੈ ਕੇ ਆਓ।" ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰਵਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਅਰਘ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਰਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੈਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ। ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ! ਜਿਸ ਮਾਂ ਨੇ ਦਸਗ੍ਰੀਵ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਓ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਖੁਦ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਓ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਾਏ, ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਵੇਖ ਲਏ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੌਸਲਿਆ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹੋ।" ਕੇਕਸੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹੋ, ਸੁਖੀ ਰਹੋ।" ਫਿਰ ਕੇਕਸੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੋ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਇਥੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਯਸ਼ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਸਰਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜਾਨਕੀ ਪੂਰਾ ਇਕ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ! ਮੈਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਮਿਲੇਗੀ।" "ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ।" ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?" ਫਿਰ ਵਿਦ੍ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਸਰਮਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਹੋ ਗਈ।" ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੁੰਝੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।" ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਮਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ, ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਕੇਕਯਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰੇ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਲੰਕਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸਭ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜਦ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਯੁ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬਾਂਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬਜ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।" ਵਾਯੁ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੇਘਨਾਦ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਤਦ ਇਹ ਵਾਮਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਓ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਅਨੇਕ ਧਨ-ਰਤਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਾਮਨ ਮੂਰਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਵਾਮਨ ਮੂਰਤੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਇਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਯੋਜਨ ਕੱਟ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ ਤਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।