ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ ਲਈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਲੰਕਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਖੁੱਟ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਓ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹਾਤਮਾ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਹਫੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਨ-ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਕੇਕਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਖੀ, "ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਚੌਂਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਸੀਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ; ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਗੇ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ, ਨੌਵਾਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਚੰਦਨ ਲਗਿਆ ਘੜਾ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਚਾਵਲ ਲੈ, ਅਤੇ ਅਰਘ ਦੂਰਵਾ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੱਲ। ਸਰਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੀਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਭਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ; ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ—ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਓ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਜਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਮਾਤਾ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਾਂ, ਦੇ ਇਹ ਚਰਨ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੌਸਲਿਆ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹੋ।" ਕੇਕਸੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹੋ, ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੋ।" ਉਹ ਆਖੀ, "ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਤਰੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣਾ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨਾ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੋ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬੰਦਰ ਵੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਪੁੱਤ, ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸਦਾ ਰਹੇ।" ਸਰਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸ਼ੋਕੇ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨਕੀ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, 'ਕਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣਗੇ?' ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਇਆ? ਇਕੱਲਾ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਔਰਤ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ। ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ।" ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ?" ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਸਰਮਾ ਹੈ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ।" "ਇਹ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਕਰੇਗੀ, ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ, ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਦੇਵੀ (ਸੀਤਾ) ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਭਾਗੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਗ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਭਰੂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਪਾਸਾ ਸੁੰਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਸਰਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਲੈਣ ਦਿਓ।" ਜਦ ਉਹ ਕੇਕਯਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਕੰਮ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਚੱਲ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਆਵੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੋ ਅਤੇ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।" ਵਾਯੂ ਦੇ ਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਕੇਕਸੀ, ਸਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੇ ਪਰਸਪਰ ਆਦਰ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਦਇਆ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।