ਇਥੇ, ਵੈਲੀ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵੈਲੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਵੀਰ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਓਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਭਰਾ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆਏ ਹੋ?" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅਰਘਯ ਦਿੱਤਾ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਘੁਨੰਦਨ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਅੰਗਦ, ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲ, ਨੀਲ, ਪਾਤਾਲ, ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਨਾਸਾ, ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਮੰਤਰੀ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਦਧਿਵਕ੍ਰਕ, ਨੀਲ, ਸ਼ਤਬਲੀ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਫਿਰ ਵੀਰਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਵੀਰਸੇਨ, ਵਿਨਾਇਕ, ਸੂਰਯਭ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੇਣ—ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ, ਰੂਮਾ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਦੀਆਂ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ—all ਆ ਗਏ। ਵੱਡੀ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਸਮੇਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਫਿਰ, ਤਾਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ tears ਨਾਲ ਗਲੇ ਰੁੰਝ ਗਏ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਧਰਮਪਤਨੀ ਜਾਨਕੀ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ? ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ; ਪਤਨੀ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ।" ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਆਖੀ, "ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਜਾਂ ਚਕਰਵਾਕ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਵਚਨ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਲ ਅਪਰਾਹਯ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ—ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਭ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਗਰੀਵ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਲੰਕਾ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਰਾਛਸ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ।" ਤਦ ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਰਤ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ, ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਚਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰਿਹਾ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵੇਗਾ; ਮੇਰਾ ਕੁਟੰਬਿ-ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ; ਤੁਰੰਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭਦੇ ਦੇਖ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਨਾਵਟ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨਾ।" "ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਬਾਣ ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾਕੇ, ਲੰਕਾ ਜਾ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ; ਇਹ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।'" "ਇਹ ਪੁਲ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਚੌਦਾਂ ਯੋਜਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਛੱਤੀ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਹ।" "ਇਹ ਲੰਕਾ ਦਿੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ; ਇੱਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਅਵਰੋਧ ਲਾਇਆ। ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਅਠਤਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" "ਇੱਥੇ, ਰਾਛਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਨੀਲ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਧੂਮਰਾਛ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹੋਦਰ ਅਤੇ ਅਤਿਕਾਯ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।" "ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਰਾਛਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਏ।" "ਇੱਥੇ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਨੰਦੀਧਵਜ, ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਰ ਆਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।'" "ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਖੀ-ਪਰਖੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: 'ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ।