ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਲਪਵ੍ਰਖ਼ਸ਼ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਹਲ ਚਲਾਏ ਹੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ: ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਏ ਸੰਤ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਕਰਤਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਨੇ ਕੁਝ ਕਰਤਬ ਕੀਤੇ—ਸੁਣੋ, ਰਾਜਾ, ਕਿ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤਕ ਟਿਕੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਮੇਰੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗੀ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤਪस्या ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਖੁਦ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕ ਸਕੇ; ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਥਾਹ ਸੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਰਤਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮਾਲਕ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਨਾ ਰੱਖੋ।” “ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲੇ?” ਭਰਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ।” “ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੈ।” “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੰਕਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੈ।” ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮਹਾਬਲੀ, ਐਸਾ ਕਰੋ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਇੱਥੇ ਰਹੇ।” ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਡੀ ਵਾਪਸੀ ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਰਤਬ ਤੂੰ ਨਿਭਾਓ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ-ਦਾਤਾ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਹਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਭਰਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਰਹੇ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਏ; ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅ攀 abduct ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।” “ਇੱਥੇ, ਅਸੀਂ ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਬੋਧੇ ਲੈ ਗਿਆ।” “ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜਾਓ।” “ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਬਰੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੀਰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ, ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ।” “ਇਹ ਹੈ ਕਮਲ-ਤਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।’” “ਜੇ ਤੂੰ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਹੋਵੇਂ, ਇੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਈ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ।” “ਇੱਥੇ, ਵਲੀ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ خاطر ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਵਲੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।” “ਇਸ ਥਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੀਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਵਸਿਆ।” ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਦ ਭਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ, ਦੋ ਵੀਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਵੀਰੋ? ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਅਰਘਯਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਘੁਨੰਦਨ ਉਥੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਹਨੁਮਾਨ, ਨਲਾ, ਨੀਲਾ, ਪਾਤਾਲਾ, ਗਜਾ, ਗਵਕਸ਼ਾ, ਗਵਯਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਨਾਸਾ, ਪੁਜਾਰੀ, ਮੰਤਰੀ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਦਧਿਵਕ੍ਰਕਾ, ਨੀਲਾ, ਸ਼ਤਬਲੀ, ਮੈੰਦਾ, ਦਵੀਵਿਦਾ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਦਨ, ਵੀਰਭਾਹੁ, ਸੁਭਾਹੁ, ਵੀਰਸੇਨਾ, ਵਿਨਾਯਕ, ਸੂਰਿਆਭਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੇਨਾ—ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਿਸ਼ਭਾ, ਵਿਨਤਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਗਵਕਸ਼ਾ, ਰਿਕਸ਼ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਧੂਮਰਾ—ਸਭ ਆਪਣੇ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਆਏ। ਸਭ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ, ਰੂਮਾ, ਤਾਰਾ, ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ—all came together, ਸਭ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਰਤਾ ਦੀ ਆਗਵਾਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।