ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਲਚਰ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਡੀਬਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਤਨੇ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਸਨ, ਚਾਹੇ ਪਸ਼ੂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵ, ਦੋਵੇਂ, ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ — ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਿਤ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੁਣ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਣ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਕਨ੍ਯਾਕੁਬਜ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਹੇ ਵੀਰ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਭਗੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਸੀ।" ਇਸ ਬਾਅਦ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਹਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕਨ੍ਯਾਕੁਬਜ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ੍ਯ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਹਲ ਚਲਾਏ ਫਸਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੀਸ਼ਮ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕੁਝ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਆਉਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਹੀ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਗੁਪਤ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲਾ?" ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਹੋ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੰਕਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ। ਸੌਮਿਤ੍ਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਲਾਲ ਰਾਮ ਉਸ ਉੱਡਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਪੁਸ਼ਪਕ ਉੱਡਦਿਆਂ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਵਿਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਰਹੇ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਘਮ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਜਨਸਥਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਹੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਜਟਾਯੂ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਪੰਪਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਬਰੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਹੀਰੋ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਤੇ ਜੀਊਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। "ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ: 'ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ।' ਜੇ ਤੂੰ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਹੇਂ, ਇੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।