ਪਹਿਲਾਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸੋਮਾ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਇਕ ਖਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਆਦਰਸ਼ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ! ਧਰਤੀ ਸਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੱਡੇ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਓਰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੰਝ ਦਾ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਦੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੋਮਾ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ। ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਕੱਛੂਏ ਵੀ ਲੜ ਪਏ। ਜਦ ਯੁੱਧ ਮੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਲ ਜੀਵ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਡ਼ੀਬਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚੋ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੋ।" ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਸੰਦ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੁਣ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵੱਲੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਧਰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਈ।" ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਨ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲੱਬੜੇ ਕਪੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਹਲ ਚਲਾਏ ਫਸਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਨੇ ਕੁਝ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ—ਹੇ ਰਾਜੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਸਦੀਵੀ ਰਹੇਗੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਵਾਂਗਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਰਹੇ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਗੁਪਤ ਨਾ ਰੱਖੋ।' ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਲਈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ?'" ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਹੋ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੰਕਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੈ।" "ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ। ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਇੱਥੇ ਰਹੇ।'" ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵਾਪਸੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਹਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਲਾਲ ਰਾਮ ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।