ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਬੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਰਿਵਾਜ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀ ਨਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ gleaner ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ, ਲੋਕ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ? ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਉਸ ਸਿੱਧ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹੀ ਧਰਤੀਆਂ, ਲੋਕ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਗੰਗਾ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਯਜਨਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਯੰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਢੇਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਟਕਿਆ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੋਟੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਣੀ (Veṇī) ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚਾ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਮਨੁੱਖ ਫੌਰਨ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਾ ਮਿੱਤਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ 'ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ, ਗੋ-ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬੱਚਾ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਣੀ (Veṇī) ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾਦਵਾਰ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ, ਗਲਿਕਾ (ਬਿਲਵਕਾ), ਨੀਲਪਹਾੜ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਕਨਖਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਮਾਪਤੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸੇ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦੁਆਦਸ਼ੀ (ਚੌਦਵੀਂ) ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਮਨਕਾ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਫੁੱਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਹੜੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਾਰੇ ਪੂਜਨ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ, ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਮਨਕਾ ਭੇਟ ਕਰਨ। ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: 'ਹੇ ਕਾਮ, ਜਗਤ ਦੇ ਮੋਹਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਮੈਂ ਲੱਭਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਧੂਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵਨਾਥ ਨੂੰ ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ। ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਢੱਕ ਕੇ, ਦਮਨਕਾ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਉਥੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। 'ਕਲੀੰ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹ੍ਰੀੰ, ਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।' ਕੰਦਰਪ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਤੇ ਆਰਤੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਦਨ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਨਮਥ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੰਦਰਪ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਨੰਗ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭਸਮਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਨੂੰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪਬਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ। ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਮਨਕਾ ਪੌਦੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਨੈਵੇਦਯ ਤੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ; ਫਿਰ ਕਾਮ-ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, 'ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਨੰਗ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ: 'ਪੁਸ਼ਪਬਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨਮਥ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ, ਤੇ ਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।' 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ,'—ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।