ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਸਵੇਰੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਉੱਠੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਕਮੰਡਲੁਜਨਮੁਨੀ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਕੋਲ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।’’ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਆਵਾਜ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ, ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਬੜੇ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੇਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਕਥਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਜਾ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ।’’ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਗਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਡੇ, ਤਾਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਮ, ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਲੱਖਣ ਅਤੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ। ਮੇਰਾ ਆਗਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਓ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਲਿਆਓ।’’ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਤ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਰਮ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਹੇ ਰਘਵਾਂਸ਼ੀਆਂ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੋ। ਮੈਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਠ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜਸੂਯ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੋਚੋ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿਓ।’’ ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ। ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੋਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਲਚਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆੜੀਬਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚੋ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੋ।’’ ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੁਣ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਧਰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’’ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ? ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’’ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਹਨ।