ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਇਹ ਜੋ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਉੱਲੂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੰਦ ਬੁਧਿ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਦੰਡ ਲਗਾਓ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਗਿੱਧ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਤਾਂ ਉੱਲੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੋਮ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਯਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਪਕ ਦੇਵਤਾ ਹੋ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਮ ਵਾਂਗੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੋ। ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਾਪ ਦਾ ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਦਾਤਾ, ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ, ਪਰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਦਾ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਕਰਕੇ ਧਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਮੱਤ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋ; ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਜੋ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਹੋ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਵਿਟੀ, ਜਯੰਤ, ਵਿਜਯ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਰਧਨ, ਅਸ਼ੋਕ, ਧਰਮਪਾਲ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁਰਖ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਤੋਂ ਹੇਠ ਉਤਰੇ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਲੂ, ਜੋ ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿੱਧ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ?" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿੱਧ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" ਪਰ ਉੱਲੂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੰਦੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਫੰਦਾ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ਼ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਲੂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਪਰ ਗਿੱਧ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਵੈਵਸਵਤ ਵੱਲੋਂ ਛੁਟਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਆਕਾਸ਼, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰੱਖਤ, ਪਾਣੀ, ਸਮੁੰਦਰ—ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ; ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਸੋਇਆ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉੱਗਿਆ। ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰੈਂਗਣ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਜੋ ਜਠਰ ਜਾਂ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਤਪਸੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਏ।