ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਚੀਤਿਆਂ ਨੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀ, ਗਿਧ ਤੇ ਉੱਲੂ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਗਿਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਦਤਾ ਧਾਰ ਲਈ ਤੇ ਉੱਲੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ, ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਆਓ, ਚਲ ਕੇ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਕਿਸਦਾ ਹੋਵੇ।" ਗਿਧ ਤੇ ਉੱਲੂ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭਰੇ ਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ, ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਰੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਧ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਗਿਧ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ-ਮਨ ਵਾਲੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਾਨੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਔਖੇ ਹੋ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਡੂੰਘੇ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਮ ਹੋ। ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪਵਨ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਘਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਹੋ; ਅਨ੍ਯਾਯ ਸਹਿਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਜੇਤ, ਅਜੇਯ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹੋ। "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਲੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਆਚਰਨ ਮੰਦ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕਰੋ।" ਗਿਧ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲਣ 'ਤੇ, ਉੱਲੂ ਨੇ ਵੀ ਬੇਅਕਲਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੋਮ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਯਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੋ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੋ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਦਾਤਾ, ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਲਗਾਤਾਰ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੋ, ਪਰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਖਜਾਨੇ ਨਾਲ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੋਣ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਹੀ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਸਮਝਾਂ ਲਈ ਅਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵੀ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੋ। ਜੋ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਗਿਧ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵ-ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਵਿਟੀ, ਜਯੰਤ, ਵਿਜਯ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਰਧਨ, ਅਸ਼ੋਕ, ਧਰਮਪਾਲ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਰਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸਲਾਹ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਗਿਧ ਤੇ ਉੱਲੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਧ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ?" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਧ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਲਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" ਉੱਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, "ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਛਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫਾਹੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫਾਹਾ ਹਟਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।