ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਤ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਭੇਟ ਮੈਨੂੰ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।” ਮਹਾਰਾਜ਼ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੋਖਸ਼ ਸੀ, ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।” ਉਸੀ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ (ਪੁਲਸਤਿਆ) ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਗਹਿਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਾਮਾਤੀ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਦਰ ਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਮੁਨਿ ਵਰ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?” ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਜੰਗਲ ਤਾਂ ਸੁੱਕਾ, ਬਿਨਾ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਨ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਉਹ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਸੌ-ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਗਏ ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।” ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ – ਮਨੁ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਖ੍ਵਾਕੁ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਠਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ।’ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਜਿਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇ। ਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਰਹਿਣਾ। ਇੰਝ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਧਰਮਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।’ ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਾਂ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ-ਸਮਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਰਘੁਨੰਦਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੀਰਵਾਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੰਡਾ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੰਡਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਅੰਗੀ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਨਿਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਦੰਡਾ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀਯ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨੇ ਆਪ “ਮਧੁਮੱਤਾ” ਰੱਖਿਆ। ਇੰਝ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਰ ਉਥੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੰਡਾ, ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਕੁੜੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੰਡਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ – ਉਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ: ਲੰਮੀ, ਗੋਰੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੀ ਨੱਕ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ, ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਤੇ ਚੌੜੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ, ਇੱਕ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ, ਨਵਯੁਵਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਂ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ?” “ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ। ਸਿਰਫ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝੀ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਗਤ ਮੰਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸੁੰਦਰਿ।” ਜਦ ਰਾਜਾ ਇੰਝ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਗਵੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅਰਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਾਂ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭੈਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਐਸੇ ਬੋਲ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਦਾ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਰਾਖ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰਾਜ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਮੰਗ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।