ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਕਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣਗੇ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਅਗਸਤਿਆ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਣਗੇ। ਕਿੰਭਯੋਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ! ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਭੋਜਨ ਵੇਖ ਕੇ— ਮੈਂ, ਸਰਵੋਚ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚਖਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਭੋਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਅਗਸਤਿਆ ਕੀ ਕਰਨਗੇ? ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਭੋਜਨ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇ, ਮੰਗ ਲੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਖਿਆ, "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ; ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਕਿੰਭਯੋਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਸ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।" "ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ, ਇਹ ਦਾਨ ਮੰਨ ਲੈ।" ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਮੋਚਾ ਸੀ, ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਸ ਅਚੰਭੇਜ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਵਿਦਰਭ ਦਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਿਲਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਰਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ, ਸੁੰਨ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ।" "ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਚੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਗਏ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਮਨੁ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਬੜਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਬੜੀ ਤੇਜਸਵਿਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਬਣ।' ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।' ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ—" "'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇ।' 'ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।'" "'ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਉੱਤਮ ਧਰਮਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ—ਰਘੁਨੰਦਨ।" "ਉਹ ਬਹਾਦਰ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਅਚਾਰਯ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਦੰਡ' ਰੱਖਿਆ।" "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਖਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਨਿਲਯ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਦੰਡ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀਯ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ; ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਧੁਮੱਤਾ' ਰੱਖਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਵੀਰ ਉਥੇ ਵੱਸ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ।" "ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੰਡ ਨੇ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜ ਕੀਤਾ।" "ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਅਦੁੱਤੀਯ ਸੀ।" "ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਲੰਮੀ, ਭਰਪੂਰ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।" "ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ, ਸੋਹਣੇ ਅੰਗ, ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਛਾਤੀ; ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਅੰਗ ਵੱਡੇ—ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ, ਇਕ ਕਪੜੇ ਵਿਚ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਸੰਤ ਵਿਚ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੰਡ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਕਰ ਬੈਠਾ।