ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਵੈਸ਼, ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਵਰਣ ਦਾ ਹੋ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਤਪੱਸਿਆ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਪੱਸਿਆ ਸੱਤਵਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ, "ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਉਰਜਾ ਰਾਜਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸੁਰਕੁਲ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਲੁਕਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਮੌਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਅਸੁਰਕੁਲ ਸੁਭਾਵ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਧੰਨਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧੰਨ ਹੋ, ਰਾਜਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਵੀ ਇੰਝ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦਿਵਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਭੂਕ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਤਲਵਾਰ ਨਿਕਾਲੀ। ਤਲਵਾਰ ਮਿਆਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਮਾਰੇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗਣੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—"ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!"—ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਝੜੀ। ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਨਾ ਹੋਵਾਂ।" "ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।" ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।" ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਧੇ।" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ। "ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।" "ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" "ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਚੱਕੀ ਗਈ।" "ਅਕੇਲਾ, ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ।" "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ, ਪਰ ਲੋਕ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਪੀ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।