ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰਨ ਆਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਘਿਊ ਦੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਪਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪੰਥ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਿਪੰਚਮੀ ਵਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ਿਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਰਿਸ਼ਿਪੰਚਮੀ ਵਰਤ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫਿਰ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਕਥਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਵਰਗੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸਯਾ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਭਰਗੁ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਗੌਤਮ, ਅਗਸਤਯ, ਸੁਮਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ, ਪ੍ਰਮਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੁ, ਰੈਭਯ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਵਿਆਸ, ਪਾਵਨ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੁਰਵਾਸਾ, ਜਮਦਗਨੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਗਾਲਵ, ਉਸ਼ਨਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਵੀ ਆਏ। ਸਥੂਲਾਕ੍ਸ਼, ਸਰਵਲੋਕਾਕ੍ਸ਼, ਕਣਵ, ਮੈਧਾਤਿਥਿ, ਕੁਸ਼, ਨਾਰਦ, ਪਾਰਵਤ, ਸੁਧਨਵਾ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਚਯਵਨ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਤਿਭੂ, ਭੁਵਨ, ਧੌਮਯ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ, ਜਾਮਦਗਨਯ, ਰਾਮ, ਰਿਚੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆਏ। ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਆਏ, ਤਾਂ ਧਰਮਪੁਤ੍ਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਤਮਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ, ਕਿਹੜੇ ਪਹਾੜ, ਕਿਹੜੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ? ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਾ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਥੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਮੁੰਜੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਬੀ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਮੁੰਜੀ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਤ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਜੀ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਡਿੱਠ, ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਿਬੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਮਾਨ-ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੁੰਜੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼, ਲੋਕ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ? ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਸਿੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਦੇਸ਼, ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਯਜ, ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਢੇਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਿਖੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਉ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।