ਰਾਮ ਚਿਰਕਾਲ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਧਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੰਘ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ?" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।" "ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕਾਲ ਮਰ ਗਿਆ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤੇ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਦੀ ਗਲਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਔਰਤ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਦਿਆਂ; ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ?" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਆਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹਰ ਕੋਈ ਅਮਰ ਸੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਵਧੀਆ ਸਨ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਆ ਗਿਆ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਝੂਠ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਹੋ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਦਾ ਬਚਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਡਰ ਗਈਆਂ; ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ।" "ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਵੈਸ਼ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਖਰੀ ਕਲੀ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਅਧਰਮ ਤੇ ਝੂਠ ਵਧ ਗਿਆ।" "ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ; ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਆਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਮੰਦ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਮਰਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—" "ਜੇ ਕੋਈ ਮੰਦ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਵੇਖੇਂ, ਉੱਥੇ ਖੁਦ ਲੱਗ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਵਧੇਗਾ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੀ।" "ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਹੇ ਸੁਖੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ।" "ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੇਲ ਹੋਣ।" "ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਸੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।" "ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਜਾਂ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ; ਇਹੀ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ; ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੈ।" ਪੁਸ਼ਪਕ ਦੀ ਇਹ ਲੰਮੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ— ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਯਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼, ਤੂਣੀਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਖੋਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ, ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਠਹਿਰਿਆ; ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੀ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸਨ; ਫਿਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝੀਲ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਲਟਾ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ; ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ। ਕਿਹੜੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਡਿੱਠਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੋਵੇ?" "ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਤੇਰਾ ਲਕੜ ਕੀ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ?" "ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ। ਕੀ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ—ਧੰਨ ਹੋਵੇਂ—ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਖ਼ਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ?