ਰਾਘਵ ਦੇ ਘਰ ਆਗਮਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਦਵਾਰ-ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਰੱਖਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸਵੇਰ ਹੋਵੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਖਣ ਆਇਆ ਹੈ।" ਅਗਸਤਯ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ?" ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਰੱਖਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮ ਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ, ਪੀਣ ਲਈ ਅਤੇ ਅਰਘਯਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ: "ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਬਲਵਾਨ ਰਘੁਨੰਦਨ। ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮਦਦ ਦੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸੀ ਬਣ ਗਏ। ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੁੰਝੇ ਗਏ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਖਿਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਧਨੁ, ਦੋ ਅਖੁੰਨ ਬਾਣ-ਭੰਡਾਰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਉਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਰਘੁਨੰਦਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਦਰਸਾਇਆ। "ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਮੈਂ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ-ਰਹੱਸ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਉਹ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਅਤੁਟ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਧਰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ।" ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਸ਼ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਉਹ ਦਾਨ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਰਸ਼ ਇੱਕ ਵਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਦਿਨ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣਾ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ?" "ਮੈਂ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪੰਜ ਵਰਸ਼ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।" "ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਯਮ-ਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਬੱਚੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਰਘਵ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਹਾਲਾਤ ਇੰਝ ਹਨ?" "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂ; ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵਾਂ, ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ?" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। "ਸੁਣ, ਰਾਮ, ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਆਈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚਾ ਸੀ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਘਵ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਸੀ।" "ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੱਧ ਗਏ; ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਅਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਗਿਆ।" "ਇੰਝ, ਝੂਠ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ; ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਧਰਮ ਆਇਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਰਹਿ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਡਰ ਗਈਆਂ; ਮੁੜ, ਧਰਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਵੈਸ਼ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਬਣੀ ਰਹੀ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਅੱਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਕਲੀ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਅਧਰਮ ਤੇ ਝੂਠ ਵਧੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ।" "ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ; ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਅਣੁਚਿਤ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ...