ਜੋ ਲੋਕ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਇਸ ਦਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਓਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ – "ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੁਰਭਿ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ – ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ – ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਨਾਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਦਾ, ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੋਣ ਦੀ ਅੰਡੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਚੱਟਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸੁৰ্গ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਭੋਜਨ ਆਧਾਰਤ ਯਗ੍ਯ ਕਿਹੜੇ ਸਨ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕ ਗਿਆ? ਉਸਨੇ ਖਾਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ? ਹੇ, ਇਥੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ! ਐਸਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁৰ্গ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਦਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਤਕ੍ਰਤੁ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਰਾਹੀਂ ਸੁৰ্গ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੱਲ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਥਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਭੀਸ਼ਮ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਰਾਮ ਕਿਹੜੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਿਆ?" ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ; ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਏ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ ਹਨ। ਜਦ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਰੌਣਕਦਾਰ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ; ਅੱਜ ਦੀ ਸਵੇਰ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਗੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਣ ਆਏ ਹੋ। ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੇ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅੰਦਰ ਲਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਰੱਖਿਆ?' ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ।" "ਰਾਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰੇ ਹੋਏ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਵਿਛਾਏ ਹੋਏ ਆਸਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿੱਤਾ।" "ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਵੈਰੀ-ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।" "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਆਏ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕਟ ਯਸ਼ ਤੇ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਗੱਲ ਕਰ ਲਈ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਲ ਪਰਤਾਂਗੇ।" "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਦੋ ਅਖੁਟ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਤੂਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਓ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। "ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ। ਮੈਨੂੰ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਜ਼ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕਰਮ ਉਹ ਦੱਸਣ, ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ...