ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵੇਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਖ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ 'ਤੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦਾਤਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸ ਦਾਤਣ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਦੀ, ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਘਰ 'ਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚਬਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਆਪੋਹਿ্ঠ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਾਤਣ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, 'ਦੇਵਤਾ ਦਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ' ਆਖ ਕੇ, 'ਇਹ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 'ਇਰਾਵਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, 'ਬ੍ਰਹਮੋਦਨ' ਉੱਚਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਤਣ ਚਬਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਧਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦਾਤਣ ਅੱਗੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਾਤਣ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਣ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਜੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੇਹਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੋ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉੱਚਤਮ ਗੁਰੂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ, ਸੋਲਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨੌ ਨਾਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਫੜਾਈ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਨੌ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੰਗੀਨ ਗੁਲਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ, ਫਿਰ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਦਿਸ਼ਾ-ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਵੱਲ ਯਮ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਰ੍ਰਤੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧਨਾਦਾ (ਕੁਬੇਰ), ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਘੜਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਮਚ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੰਸ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਮਚ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਪਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਪੱਟਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿ্ণੁ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਵੀ, ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵੇਦ, ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਆਦਿ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੜੀ 'ਤੇ ਬਲ, ਦੱਖਣੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਪੱਛਮੀ 'ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ 'ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਾਮਦੇਵ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਦਯੋਜਾਤ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਘੋਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਕਰ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਪਤਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਘੜੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨੌਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘੜਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਪੱਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਘੜੇ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਘੜੇ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਗਨਿਯ ਘੜੇ ਨਾਲ, ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਮ ਘੜੇ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਲਈ ਵਰੁਣ ਘੜੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵਾਯੂ ਘੜੇ ਨਾਲ, ਵੱਧ ਧਨ ਲਈ ਕੁਬੇਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਘੜੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਘੜੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਫੌਰਨ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਝਲ ਕੇ, ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਅਗਨਿ, ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਕ, ਗ੍ਰਹਿ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦীক্ষਿਤ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾਂ ਕਰਨੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸ ਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—'ਓਂ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੁੰ ਫਟ ਸਵਾਹਾ।' ਸੋਲਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਭਾਧਾਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।